به خود وانگذارد . « 1 » امام در برابر شخص ديگرى كه از وى خواسته بود تا دست به قيام بزند ، فرمود : « أما أنا ، فليس رأيى اليوم ذلك ، فالصقوا رحمكم الله بالارض و اكمنوا البيوت و احترسوا الظنة مادام معاوية حيا » ، اكنون عقيدهء من چنين نيست . خداى شما را رحمت كند ، تا هنگامى كه معاويه زنده است در خانه‌هاتان بمانيد و از كارى كه به شما ظنين شوند پرهيز كنيد . « 2 » اشارهء امام به زنده بودن معاويه ، نشانگر آن است كه امام نيز به شرايطى كه منجر به مسألهء صلح شده واقف بوده است . معاويه در اين تحليل نقش محورى داشت . به هر روى ، پس از آن كه ماجراى صلح به پايان رسيد ، دو برادر هر دو كوفه را ترك كرده و به مدينه بازگشتند . متن صلحنامه در مورد موادى كه در صلحنامه ، بين امام حسن عليه السّلام و معاويه به امضا رسيد ، در مدارك تاريخى اتفاق نظر كاملى وجود ندارد . در اينجا نه تنها شايعات منتشره در آن ايام ، بلكه غرض‌ورزيهاى مورخين و راويان نيز اثر فراوانى در آشفتگيهاى مربوط به نقل مواد صلحنامه گذاشته است . بزرگ‌نمايى پاره‌اى از مواد به همراه سانسور ساير بندهاى صلحنامه ، جعل موادى غير واقعى و نادرست ، بىتوجهى به ذكر شروط اساسى جهات مختلف ، تحريفى است كه در اين نقلهاى تاريخى بروز كرده است . « 3 » صرفنظر از اين موارد ، نقلهاى مختلف و پراكنده‌اى دربارهء مواد اين صلحنامه وجود دارد كه هر كدام قسمتى از متن اصلى را يادآور شده‌اند . آل ياسين و برخى ديگر اين نقلها را گردآورى كرده‌اند و در مجموع آنها را در يك جا فراهم آورده‌اند . در اينجا ما متن اصلى آن را نقل كرده و سپس به برخى از مواردى كه به طور پراكنده آمده خواهيم پرداخت .

--> ( 1 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 150 . اخبار الطوال ، ص 221 ؛ الامامة و السياسة ، ج 1 ، ص 187 ( 2 ) . اخبار الطوال ، ص 222 ( 3 ) . به عنوان مثال گزارش زهرى را نگاه كنيد در : ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن عساكر ، ص 168